Tarih Öncesi

Erzurum ve çevresi özellikle son Kalkolitik ve Eski Tunç çağından itibaren yoğun iskâna ve siyasi olaylara tanık olmuştur. Bunun sebebi en eski çağlardan beri önemli ticari ve askeri yolların kavşak noktasında yer alması, zengin akarsu ağım bünyesinde bulundurması ve doğal savunma zeminine sahip olmasıdır. Çevredeki sert iklim şartlarına rağmen; Dağ silsileleri ve akarsu boylarındaki verimli ovalar tarıma ve bilhassa hayvancılığa uygun bir ortam oluşturmuştur. Karaz, Pulur ve Güzelova kazılarının tanıklığında, yaklaşık altı bin yıldan beri çevredeki yaşama biçiminin devam ettiği söylenebilir. Bölgede M.Ö. IV. binden itibaren çok kuvvetli bir kültür birliğinin olduğu da ortaya çıkmıştır.

Tarihçe

Doğu Anadolu'nun en büyük kenti olan Erzurum'un MÖ 4900 yıllarında kurulduğu tahmin edilmektedir. Erzurum'u da içine alan bölge tarih boyunca Urartular, Kimmerler, İskitler, Medler, Persler, Parftlar, Romalılar, Sasaniler, Araplar, Selçuklular, Bizanslılar, Sasaniler, Moğollar, İlhanlılar ve Safaviler gibi çok çeşitli kavim ve milletler tarafından idare edilmiştir.1514 yılında şehir ve çevresini fetheden Osmanlılar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1923 yılına kadar bu topraklarda hüküm sürmüşlerdir.

Aşkale

Konumu itibariyle, doğu illerini batıya ve kuzeye bağlayan yolların kesiştiği noktada yer alan ve tarihi açıdan eski bir yerleşim yeri olan Aşkale, tarihi boyunca  çeşitli kavimlerin ve milletlerin ya istilasına uğramış veya geçiş güzergâhı olmuş ve otuz beş kez el değiştirmiştir.

Ulaşım yollarının düğüm noktası olma özelliği nedeniyle stratejik değere sahip olan Aşkale’nin, tarihi misyonunda köprü görevi üstlenmişliğinin izlerini bulmak mümkündür.

Tarih sahnesinde varoluşundan itibaren, tarihi süreç içerisinde çeşitli milletler tarafından: “Lucus, Basara, Şogen, Aşhane, Kale” isimleriyle adlandırılan ilçe, bugünkü ismi olan “Aşkale”yi Türk devresinde almıştır.

İlçe, MÖ 1700 yılında Hititler tarafından kurulmuş, kuruluşundan itibaren çeşitli milletlerin tarihinde yer almıştır. Hititlerle başlayan Aşkale tarihi, Mısır medeniyeti ile daha da önem kazanmış, Asurlular ile Mısırlıların mücadelesine tanıklık yapmıştır. Aşkale, MÖ 1500 yılında Asurluların eline geçmiş, uzun süren Asur Hükümdarlığı'ndan sonra, MÖ 9–6. asırlarda Urartuların hâkimiyetinde kalmıştır.

İkliminin soğukluğunu, tarih sahnesinde uzun süreli savaşların ısıttığı Aşkale, MÖ 606 yılında Perslerin, daha sonra Kimerlerin ve İskitlerin istilasına uğramış, 584 yılında Medlerin eline geçmiştir. Büyük liderlerin tarih yazdırdığı bir çağda, isminin büyüklüğü dünya tarihinden silinmeyecek olan Makedonyalı Büyük İskender, Aşkale’ye dünya tarihinde bir sayfa açmış, MÖ 325 yılında ele geçirdiği Aşkale’yi uzun süre hâkimiyeti altında tutmuştur. MÖ 225 yılında Partların, 120 yılında Pontus-Rum İmparatorluğu’nun elinde geçmiş olan Aşkale, MÖ 72 –70 yıllarında Ermeni Devleti kurmak için Anadolu’yu işgal eden Rum kundakçı Loculus' un işgaline uğramıştır. Hint- Avrupa İpek Yolu üzerinde olması nedeniyle tarihte bütün milletlerin dikkatini çekmiş olan Aşkale, MS 395 yıllarında Doğu Roma İmparatorluğu'nun, sonra sırasıyla Sasanilerin, Hazerlerin, Elhamlıların ve tekrar Bizanslıların eline geçmiştir.

1071 Oğuz akıncılarının istilalarıyla Anadolu'nun bu yörelerine Türkler gelir. Yörenin Türkleştirme ve İslamlaştırma konusundaki en yoğun asimilasyon, 1081 yılında bu toprakları Bizans'tan alan Saltuklular tarafından yapılmıştır. Türk beyleri bu yerde de otağlarını kurmaya başlamışlardır. Böylece Kop dağlarının doğu, Palandöken dağlarının batı uzantıları, otlakları ile yeni yerleşenlerinde ülkesi olmuştur.

Türklerin eline geçen bölge, bundan sonra sırasıyla Moğolların (1241–1242), İlhanlıların (1256–1333), Ertani Beyliği'nin (1333–1337), Karakoyunluların (1337–1379) hâkimiyetinde kalmış, 1379–1386 yıllarında Timur'un istilasına uğramıştır.

1473 yılında yapılan  Otlukbeli Savaşı’ndan sonra Akkoyunlu Uzun Hasan’ın eline geçen Aşkale ve civarı, Uzun Hasan’ın komutanlarından Elvent Bey’in payına düşmüştür. Bu devlet  yıkıldıktan sonra 1502 yılında Safavilerin ele geçirdiği Aşkale, 1514 yılında Çaldıran Savaşı'yla Osmanlıların eline geçmiştir. Çaldıran Savaşı'na giden Yavuz Sultan Selim, Aşkale ile Kandilli arasında bulunan Kesikköprü bölgesinde ordusu ile konaklamış, halen Padişahtepe olarak bilinen bu yerde otağını kurmuştur.

Kuzeyini ve güneyini  saran sıradağların, batı istikametinde birleşerek geçit vermez bir düğüm oluşturması ile Doğu Anadolu'nun savunması için son kapı durumunda olma özelliği kazanan Aşkale, bu özelliği ile daha önce bölgeye hâkim milletlerde olduğu gibi, Osmanlı için de stratejik nokta kabul edilmiş ve önem kazanmıştır.

27 Haziran 1829 tarihinde Ruslar tarafından işgal edilen Aşkale, 14 Eylül 1829'da  imzalanan Edirne Muahedesi ile Osmanlıya bırakılmıştır, 1877 – 1878 Osmanlı – Rus Harbi’nde (93 Harbi) Ruslar tarafından ikinci kez işgal edilmiştir. Bu işgal sırasında Aşkale’deki kömür yataklarına önem veren Ruslar, şoseden Yeniköy’e kadar demir yolu inşa etmişlerdir. Halkın “Darhat” dediği dakovil yolunun, aslında hem ulaşım, hem de Kükürtlü kömürünün nakli için inşa edildiği anlaşılmaktadır.

Aşkale, 1923’de Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte yapılan mülki taksimatta nahiye olarak, o zamanlarda Erzurum iline bağlı olan Tercan ilçesine bağlı iken, 1935 yılında Tercan ilçesinin Erzincan iline bağlanması üzerine, yine nahiye olarak Erzurum merkezine bağlanmıştır.  Aşkale, 1937’de kaza olmuştur.

Erzurum’un Aşkale ilçesine bağlı köyler şunlardır:

1-Abdalcık Köyü
2-Akören Köyü
3-Altıntaş Köyü
4-Ardıçyayla köyü
5-Bağırsak köyü
6-Ballıtaş köyü
7-Bozburun köyü
8-Büyükgeçit köyü
9-Çatalbayır köyü
10-Çayköy Köyü
11-Çiftlik-Bucak Merkezi köyü
12-Dağyurdu köyü
13-Dallı köyü
14-Demirkıran köyü
15-Dereköy köyü
16-Düzyurt köyü
17-Eyüpoğlu köyü
18-Gökçebük köyü
19-Güllüdere köyü
20-Gümüşseren köyü
21-Güneyçam köyü
22-Gürkaynak köyü
23-Hacıbekir köyü
24-Hacıhamza köyü
25-Hatuncuk köyü
26-Haydarhacı köyü
27-Kapıkale köyü
28-Karabıyık köyü
29-Karahasan köyü
30-Karasu köyü
31-Kavurmaçukuru köyü
32-Koçbaba köyü
33-Koşapınar köyü
34-Kurtmahmut köyü
35-Küçükgeçit köyü
36-Küçükova köyü
37-Kükürtlü köyü
38-Merdiven köyü
39-Merkez Çatören köyü
40-Merkez Gölören köyü
41-Mezra köyü
42-Musadanışman köyü
43-Nahiyeçatören köyü
44-Ocaklı köyü
45-Ortabahçe köyü
46-Ovacık köyü
47-Özler köyü
48-Pırnakapan köyü
49-Saptıran köyü
50-Sarıbaba köyü
51-Sazlı köyü
52-Taşağıl köyü
53-Taşlıçayır köyü
54-Tazegül köyü
55-Tecer köyü
56-Tepsicik köyü
57-Tokça köyü
58-Topalçavuş köyü
59-Tosunlu köyü
60-Tozulca köyü
61-Turaç köyü
62-Yayla köyü
63-Yaylayolu köyü
64-Yaylımlı köyü
65-Yumruveren köyü

Aşkalenin Alevi köyleri

1- Tozulca
2-Dallı(Sos)
3-Gümüşseren(Işıkveren)
4-Gürkaynak(Balımpetek)
5-Hacıhamza
6-Kurtmahmut
7-Kükürtlü
8-Ocaklı(Persor)
9-Pırnakapan(%50 si Alevi)
10-Sarıbaba
11-Sazlı
12-Taşlıçayır
13- Çatalbayır(Penek)
14-Güneyçam (adnan polat'ın köyü)
15-Kabondurak ( Koçbaba)
16-Han köyü
17-Gökdere
18-Köp köyü
19-Abdalcık
20-Altıntaş (alevi-sünni)

Tozluca'nın Tarihi:

Köyün kuruluş tarihi araştırma konusudur. Kimi kaynaklardan edinilen bilgiye göre köy ilkin Dersim (Tunceli) İli’nin, Pülümür kazasına bağlı görünüyor. Hicri 1323, Miladi 1907 Erzingan (Erzincan), Mamaxatun (Tercan) kazasına bağlanmış. Daha sonra tapu kayıtlarından öğrendiğimiz bilgilere göre köy Erzurum mahkemelerinin kararı ile Aşkale ilçesine bağlanmıştır.

Kızılbel’den gelen dedelerimiz Tozluca’ya yerleşmeden önce Muş’un Varto kazasına bağlı Gestemede köyüne yerleşmişler. Daha sonra oradan da göç ederek Erzurum’un Aşkale ilçesine bağlı Şıxveren (Gümüşseren) köyüne yerleşmişler. Daha sonra inançsal kimi kaygı ve korkulardan dolayı kalıcı olmaktan vazgeçip giderek Tozluca’ya yerleşmişler.

Köy Grikof ve Ani adında bir Ermeni ailenin mülküdür. Daha sonraları Seksen (80) altın karşılığında dedemiz Derviş Yusuf, köyün bir bölümünü satın almıştır. Derviş Yusuf ölmeden önce kendi çocukları tarafından köyün geri kalan kısmının da satın alınmasını vasiyet etmiştir. Oğlu Seyit Ali köyün geri kalan kısmını daha sonra satın almıştır. Derviş Yusuf Dede’nin köyde ki mezar taşından okuduğumuz tarihe göre Kaziyanlı, Kureyşanlıların köydeki ikametlerinin 230 yıllık bir geçmişi vardır.
Soyadı kanunun çıkmasıyla birlikte köyde yaşayan kardeşler dört ayrı soyadı almışlardır: Alkan, Gültekin, Çevik ve Çelik.

Günümüz Tozluca’sı, Erzurum ilinin Aşkale ilçesine bağlı bir köydür. Erzurum iline 87 km, Aşkale ilçesine 34 km uzaklıktadır. Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Muhtarlıkla yönetilmektedir. Şu anda köyde 7 hane bulunmaktadır. Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi yoktur. PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ayrıca ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.

1960 – 1980 yılları arasında köyde ki hane sayısı 40’a yakındır daha sonra ekonomik nedenlerden dolayı metropollere yapılan göçler sonucu şu anda köydeki hane sayısı 7’dir.